Hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp (“KDĐC”) đang chuyển dịch theo hướng phát triển bền vững tại Việt Nam. Sự quản lý chặt chẽ của chính phủ đã làm giảm tổng số lượng doanh nghiệp và nhà phân phối tham gia kinh doanh đa cấp, nhưng điều này đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp KDĐC mạnh với nền tảng tài chính vững chắc gia tăng thị phần. Doanh thu toàn ngành vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng tốt, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và hàng tiêu dùng. Theo số liệu do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) vừa công bố, tính đến hết tháng 4 năm 2026, trên cả nước có 15 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp (giảm bốn doanh nghiệp so với năm 2024). Tổng số người tham gia bán hàng đa cấp đạt 652.184 người (giảm khoảng 6% so với cùng kỳ năm 2024).
Nghị định mới về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp
Ngày 07 tháng 4 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 137/2026/NĐ-CP (“Nghị định 137”), thiết lập khuôn khổ pháp lý mới điều chỉnh hoạt động bán hàng đa cấp. Nghị định có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Nghị định này thay thế Nghị định số 40/2018/NĐ-CP (“Nghị định 40”) và thắt chặt việc quản lý hoạt động bán hàng đa cấp. Những sửa đổi này hướng tới việc hạn chế các mô hình kinh doanh biến tướng, nâng cao tính minh bạch của thị trường và cắt giảm các thủ tục hành chính. Nghị định 137 đã bãi bỏ điều kiện về vốn điều lệ tối thiểu 10 tỷ đồng, nhưng Chính phủ đã nâng mức tiền ký quỹ bắt buộc mà doanh nghiệp KDĐC phải duy trì trong tài khoản ký quỹ. Cụ thể, khoản tiền ký quỹ phải tương đương 5% vốn điều lệ, nhưng không được thấp hơn 20 tỷ đồng–gấp đôi so với yêu cầu về khoản tiền ký quỹ trước đây là 10 tỷ đồng. Đây là mức tăng cao đáng kể phản ánh yêu cầu nghiêm ngặt hơn về khả năng thanh khoản của doanh nghiệp.
Có thể thấy thay vì tiếp tục duy trì yêu cầu về mức vốn điều lệ tối thiểu, Nghị định mới này đã chuyển trọng tâm sang năng lực tài chính của doanh nghiệp KDĐC. Việc tăng mức ký quỹ cao hơn nhằm bảo đảm các doanh nghiệp KDĐC có đủ khả năng bồi thường cho người tham gia và người tiêu dùng đối với các thiệt hại phát sinh từ hoạt động bán hàng đa cấp và để thanh toán đầy đủ các khoản lợi ích hợp pháp mà người tham gia được hưởng theo quy định. Nghị định 137 góp phần tăng cường cơ chế bảo vệ, đồng thời thiết lập rào cản về năng lực tài chính cao hơn cho việc gia nhập thị trường bán hàng đa cấp. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính vững mạnh và khả năng đáp ứng tốt hơn các điều kiện kinh doanh theo khuôn khổ quy định pháp lý mới.
Giảm gánh nặng thủ tục hành chính và tăng cường phân cấp quản lý
- Nghị định 137 đơn giản hóa nghĩa vụ thông báo, đăng ký, sửa đổi và cấp lại Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp. Nghị định cũng tăng cường thẩm quyền cho các cơ quan quản lý cấp tỉnh. Một ví dụ điển hình là quy định về thay đổi thông tin tại danh mục hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp. Trước đây, nếu doanh nghiệp muốn thay đổi thông tin danh mục hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp, doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Công Thương. Tuy nhiên, hiện nay, doanh nghiệp KDĐC chỉ cần công bố nội dung thay đổi trên trang thông tin điện tử của mình và chịu trách nhiệm về nội dung đã công bố.
- Các quy định liên quan đến đào tạo viên để đào tạo cho người tham gia bán hàng đa cấp cũng có những thay đổi. Trước đây, đào tạo viên phải được cấp chứng chỉ đào tạo để xác nhận kiến thức pháp luật của họ trong lĩnh vực bán hàng đa cấp. Chứng chỉ đào tạo này đã được bãi bỏ. Hiện nay, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thay vì Bộ Công Thương, thực hiện việc kiểm tra kiến thức pháp luật đối với các ứng viên. Nội dung kiểm tra vẫn được áp dụng thống nhất. Kết quả kiểm tra có giá trị trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Đào tạo viên được cấp phép tại một tỉnh có thể đào tạo người tham gia bán hàng đa cấp tại bất kỳ địa phương nào. Các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đồng thời thực hiện việc kiểm tra và giám sát thường xuyên đối với hoạt động đào tạo trên địa bàn của họ.
- Bên cạnh đó, Nghị định 137 cũng có những thay đổi trong việc quản lý hợp đồng giữa doanh nghiệp bán hàng đa cấp và người tham gia. Hợp đồng điện tử được sử dụng thay thế cho hợp đồng bằng văn bản giấy. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý và tiết kiệm chi phí. Từ đó, doanh nghiệp cũng có thể thực hiện các kỹ thuật số hóa nhanh hơn và chính xác hơn.
- Nghĩa vụ báo cáo của doanh nghiệp bán hàng đa cấp cũng được cắt giảm. Cụ thể, nghĩa vụ thực hiện báo cáo định kỳ hằng năm và sáu tháng gửi Bộ Công Thương và Sở Công Thương được giảm thành một báo cáo hằng năm gửi đến Bộ Công Thương. Việc tinh giản chế độ báo cáo này góp phần giảm bớt đáng kể các thủ tục hành chính không cần thiết cho doanh nghiệp.
Mở rộng đối tượng bị cấm tham gia bán hàng đa cấp
Nghị định 137 mở rộng danh sách các cá nhân bị cấm tham gia với tư cách là người tham gia bán hàng đa cấp. Ngoài cán bộ, công chức (vốn đã thuộc đối tượng bị cấm), hiện nay, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân cũng bị cấm tham gia. Đây là một bước tiến vượt bậc nhằm loại bỏ tầm ảnh hưởng của các cán bộ, sĩ quan đối với hoạt động thương mại này.
Phát triển số hóa và tính bền vững trong lĩnh vực bán hàng đa cấp
Phương thức thực hiện các thủ tục hành chính đã có sự thay đổi. Trước đây, các thủ tục như cấp, sửa đổi và cấp lại giấy chứng nhận bán hàng đa cấp cho doanh nghiệp bán hàng đa cấp chỉ có thể được thực hiện trực tiếp hoặc qua đường bưu điện. Hiện nay, Cổng Dịch vụ công Quốc gia (“CDVCQG”) đã được tăng cường tính bảo mật và hồ sơ có thể được nộp thông qua CDVCQG. Đối với hồ sơ nộp qua CDVCQG, doanh nghiệp phải sử dụng chữ ký điện tử để xác thực hồ sơ thực hiện thủ tục hành chính. Khi đó, các phản hồi từ cơ quan cấp phép sẽ chỉ được thực hiện trên CDVCQG.
Cơ quan cấp phép phải sử dụng các thông tin đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu của Chính phủ để xử lý hồ sơ. Trường hợp các thông tin đó không có sẵn, không đầy đủ hoặc không chính xác, cơ quan cấp phép phải thông báo cho cá nhân hoặc doanh nghiệp và yêu cầu bổ sung hoặc chỉnh sửa thông tin trong một thời hạn cụ thể. Quy trình này được thực hiện đối với doanh nghiệp thông qua: (i) tài khoản của người liên hệ đã đăng ký trên CDVCQG; (ii) tin nhắn, điện thoại hoặc thư điện tử gửi đến người liên hệ hoặc doanh nghiệp; và (iii) người liên hệ hoặc doanh nghiệp có thể trực tiếp liên hệ với cơ quan cấp phép để cập nhật hoặc chỉnh sửa dữ liệu.
Tóm lại, Nghị định 137 chú trọng hơn đến tình hình tài chính của các doanh nghiệp KDĐC và phân cấp thêm thẩm quyền quản lý cho các cơ quan cấp tỉnh. Doanh nghiệp bán hàng đa cấp sẽ giảm bớt gánh nặng khi làm việc với các cơ quan nhà nước. Cuối cùng, tình hình tài chính của các doanh nghiệp được củng cố, qua đó giảm thiểu rủi ro cho người tham gia bán hàng đa cấp.
